Week 2 / 2011
Ontwerp en fotografie: Jan Taat © IVN West-Betuwe 2011
De eerste cursusavond en excursie van 2011 stonden in het teken van de cultuurhistorie van het landgoed Waardenburg en Neerijnen. Op de cursusavond voerde mevr. Jeanine Perryck (Geldersch Landschap en Geldersch Kasteelen) ons mee door de historie van het landgoed. De opvolgende eigenaren hadden niet altijd hetzelfde idee over de invulling van de terreinen rond Huis Neerijnen en Waardenburg. Wat wel altijd bleef was de nut-invulling van Waardenburg en de recreatie/ontspanning van Neerijnen, dat ook terug te vinden is in de stijl van beide monumenten. Rond 1600 is er voor het eerst sprake van een invulling als landschapstuin rond Neerijnen, als deze wordt aangelegd in de franse formele stijl van strakke en rechte lijnen (zichtlijnen). De basis hiervan is nog terug te vinden, maar nadat het landgoed in handen kwam van het friese geslacht van Aylva is de grondslag gelegd voor de huidige vorm en werd er op basis van ideeën over de engelse landschaptuin verder gewerkt. Vanaf die tjd zijn er ook tekeningen en ontwerpen overgebleven en is door deze friese tak het stinsen-milieu geïntroduceerd. Nu de restauratie van kasteel en molen zijn afgerond zijn plannen gemaakt voor de revitalisering van het landgoed op basis van de historische documenten en de huidige situatie. Een landgoed dat heel veel te bieden heeft op gebied van flora en fauna. De combinatie bos-uiterwaarde, de variatie aan grondsoorten en het nodige kwel geven het landgoed een rijke scharkering aan paddenstoelen, vogels en planten en maken dit tot een uniek natuurgebied. Groot bijna 300 hectare, waarvan 215 buitendijks (Rijswaard)
De zaterdag excursie voerde ons naar kasteel Wardenburg, die exclusief voor ons ook aan de binnenzijde was te bezichtigen. Mevrouw Jorien Jas (co-schrijver en eindredactrice van het boek over kasteel Waardenburg) leidde ons rond en kon veel leuke details vertellen over de historie van het kasteel, maar ook over de restauratie. Een kasteel met een roemruchte geschiedenis en de vele verschillende verbouwingen door de eeuwen heen. In 1265 komt de toenmalige landgoed in handen van Rudolf de Cock en deze krijgt toestemming om op de aanwezige motte een groter versterking te bouwen, uitgevoerd in steen. Dit is het begin van kasteel Waardenburg en hiervan zijn nog resten van aanwezig (als ook van de motte), drie eeuwen wordt er aan het kasteel gesleuteld tot dat het rond 1570 de grootste omvang bereikt. Een geweldig bouwwerk met een omvang bijna twee keer zo groot als nu. In 1574 wordt het kasteel, dat onderdak bied aan 300 spaanse soldaten door het leger van Willem van Oranje aangevallen en wordt daarbij grotendeels verwoest. Lange tijd wordt het niet bewoond en langzaam maar zeker worden er herstelwerkzaamheden uitgevoerd om het weer bewoonbaar te maken. Maar nooit heeft het meer zijn oude grandeur terug gekregen. Uiteindelijk blijft een lappendeken over en zijn er in de loop van de eeuwen stukje bijgebouwd en gerestaureerd tot de huidge situatie. Bij de restauratie is gepoogd de lappendeken zoveel mogelijk te behouden om recht te doen aan alle tijdsbeelden die het kasteel rijk is. En het resultaat mag er zijn.
Zowel buiten als binnen is er veel werk verzet en heeft het kasteel weer een prachtige uitstraling. Natuurlijk ontbrak een bezoekje aan de 'Faustkamer' niet en mochten we een blik werpen op de achtergebleven bloedspatten. Voor het verhaal verwijs ik naar de mail van Andries.
De resauratie stond ook in het teken van de fauna rond het kasteel. De start van de vervanging van de dakpannen is ook pas gegeven na het broedseizoen van de gierzwaluw die in grote getale nestelde onder de holle dakpannen. In de nieuwe situatie zijn 120 nestkasten geplaatst, waarvan in het eerste jaar er al zo'n 40 bezet werden door broedende paartjes. Ook de duiven en de vleermuizen zijn niet vergeten. In de noordtoren is is een duivenkast gemaakt en voor de vleermuizen is in de westvleugel op zolder een zomerverblijf gemaakt en helemaal onderin de gewelfkelder is een winterverblijf ingericht. Nader onderzoek moet uit gaan wijzen of er al gebruik van wordt gemaakt. In het parkbos en rond het kasteel zijn wel een vijftal vleermuizen soorten waargenomen.
We kunnen terugzien op een leerzame en interessante week en bedanken Geldersch Landschap en Geldersche Kasteelen voor de gastvrijheid en de informatie, en natuurlijk niet te vergeten Van Spaendonck Management Consultants voor het openstellen van het kasteel en het opofferen van de vrije zaterdagmorgen
Jan
